Jakie narzędzia pneumatyczne i hydrauliczne sprawdzą się w strefach ATEX oraz pod wodą?

Narzędzia pneumatyczne i hydrauliczne przeznaczone do stref zagrożonych wybuchem muszą mieć certyfikat zgodny z dyrektywą ATEX 2014/34/UE, dopasowany do grupy i kategorii urządzenia. Grupa I obejmuje sprzęt górniczy, grupa II dotyczy petrochemii, gazownictwa i energetyki, a osobną kategorię stanowią narzędzia do prac podwodnych. Dobór napędu zależy od wymaganego momentu obrotowego i warunków pracy. Z tego poradnika dowiesz się, czym różnią się oba rodzaje napędu, jak działa klasyfikacja ATEX i na co zwrócić uwagę przy zakupie certyfikowanego sprzętu.

• Narzędzia pneumatyczne pracują zwykle przy ciśnieniu 6-8 bar, a klucze udarowe osiągają moment obrotowy od 100 do 3000 Nm.
• Hydrauliczne klucze dynamometryczne wykorzystują ciśnienie do 700 bar, a napinacze do śrub pracują nawet przy 1500-3000 bar.
• Grupa I dyrektywy ATEX dotyczy górnictwa podziemnego, grupa II obejmuje pozostałe strefy przemysłowe zagrożone wybuchem gazów, par lub pyłów.
• Narzędzia do zastosowań podwodnych wymagają odrębnej konstrukcji uszczelnień, niezależnie od certyfikacji przeciwwybuchowej.

Spis treści:

• Czym różnią się narzędzia pneumatyczne od hydraulicznych?
• Jak dyrektywa ATEX klasyfikuje sprzęt do stref zagrożonych wybuchem?
• Jakie normy określają bezpieczeństwo narzędzi nieelektrycznych w strefie Ex?
• Kiedy niezbędne są narzędzia certyfikowane do prac podwodnych?
• Jak dobrać narzędzie do własnego zakładu?
• FAQ – najczęstsze pytania o narzędzia ATEX

Czym różnią się narzędzia pneumatyczne od hydraulicznych w pracy przemysłowej?

Narzędzia pneumatyczne wykorzystują sprężone powietrze jako medium robocze, natomiast narzędzia hydrauliczne przenoszą energię za pomocą oleju pod ciśnieniem. Różnica napędu przekłada się bezpośrednio na osiągane parametry pracy w przemyśle ciężkim. Sprężarki przemysłowe generują zwykle ciśnienie 6-8 bar, choć spotyka się układy dwustopniowe pracujące przy 25 barach. Olej hydrauliczny jest nieściśliwy, dlatego układ zachowuje płynność ruchu przy przenoszeniu znacznie większej siły niż napęd pneumatyczny.
Wybór technologii zależy od charakteru pracy. Narzędzia pneumatyczne sprawdzają się przy zadaniach wymagających szybkości i powtarzalności, na przykład przy montażu seryjnym. Narzędzia hydrauliczne dominują tam, gdzie liczy się maksymalna siła przy zachowaniu precyzji, na przykład przy naprężaniu dużych połączeń śrubowych w energetyce czy petrochemii.

Jakie ciśnienia robocze charakteryzują oba rodzaje napędu?

Pneumatyczne klucze udarowe pracują przy ciśnieniu 6-8 bar i osiągają moment obrotowy od 100 do 3000 Nm, co wystarcza do większości prac montażowych. Hydrauliczne klucze dynamometryczne zasilane są z agregatów o ciśnieniu do 700 bar, a regulacja zaworu przelewowego pozwala precyzyjnie ustawić moment dokręcania. Najwyższe parametry osiągają hydrauliczne napinacze do śrub – standardowo 1500 bar, w wersjach specjalnych do 3000 bar.

Jak dyrektywa ATEX klasyfikuje sprzęt do stref zagrożonych wybuchem?

Dyrektywa ATEX 2014/34/UE dzieli urządzenia przeznaczone do stref zagrożonych wybuchem na dwie grupy oraz kilka kategorii bezpieczeństwa. Obowiązuje w Unii Europejskiej od 20 kwietnia 2016 roku i zastąpiła dyrektywę 94/9/WE. Klasyfikacja obejmuje maszyny i przyrządy, które przez własne źródła zapłonu mogłyby spowodować wybuch. Producent musi wykluczyć ryzyko zapłonu atmosfery powstałej z gazów, par, mgieł lub pyłów. Dokumentem potwierdzającym zgodność jest deklaracja zgodności UE, dołączana do każdego certyfikowanego narzędzia.

Czym różni się Grupa I od Grupy II w klasyfikacji ATEX?

Grupa I obejmuje sprzęt przeznaczony do podziemnych zakładów górniczych, gdzie głównym zagrożeniem jest metan i pył węglowy. Grupa II dotyczy pozostałych lokalizacji narażonych na atmosferę wybuchową – zakładów chemicznych, rafinerii, terminali paliwowych oraz instalacji offshore. Wewnątrz każdej grupy funkcjonują kategorie określające poziom bezpieczeństwa i częstotliwość zagrożenia.

Kategoria 1 zapewnia najwyższy poziom bezpieczeństwa i dotyczy stref, w których atmosfera wybuchowa występuje stale lub długotrwale. Kategoria 2 obejmuje strefy z zagrożeniem okazjonalnym, a kategoria 3 – obszary, gdzie atmosfera wybuchowa pojawia się rzadko i krótkotrwale. Narzędzia pneumatyczne i hydrauliczne dostępne pod adresem https://www.transtools.pl/oferta/certyfikowane-narzedzia-spitznas-rozwiazania-atex-i-i-ii-grupa-podwodne-oraz-przemyslowe obejmują wersje dostosowane do grupy I i II, w tym do stref ATEX II C, gdzie występuje wodór, etyn lub siarczek węgla.

Jakie normy określają bezpieczeństwo narzędzi nieelektrycznych w strefie Ex?

Bezpieczeństwo narzędzi nieelektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem reguluje seria norm EN 13463, uzupełniona przez EN 1127-1 oraz EN 60079-0. Normy te definiują metody ochrony przed zapłonem, niezależnie od tego, czy urządzenie jest zasilane pneumatycznie, czy hydraulicznie. Każda metoda ochrony ma osobny symbol literowy umieszczany na tabliczce znamionowej. Norma EN 13463-1 określa podstawowe założenia konstrukcyjne, EN 13463-5 dotyczy bezpieczeństwa konstrukcyjnego oznaczanego literą „c”, a EN 13463-6 opisuje kontrolę źródła zapłonu oznaczaną literą „b”.

• Ograniczenie temperatury powierzchni zgodnie z klasą temperaturową urządzenia.
• Eliminacja iskrzenia mechanicznego przy tarciu elementów ruchomych.
• Kontrola źródeł zapłonu wynikających z nagrzewania łożysk lub przekładni.
• Odpowiednia klasa szczelności obudowy dopasowana do pyłów lub gazów.

Klasa temperaturowa określa maksymalną temperaturę powierzchni narzędzia i musi być niższa od temperatury samozapłonu gazów w danej strefie. Im wyższa klasa, tym niższy dopuszczalny limit temperatury.

Kiedy niezbędne są narzędzia certyfikowane do prac podwodnych?

Narzędzia certyfikowane do prac podwodnych są niezbędne wszędzie tam, gdzie prace serwisowe, montażowe lub cięcia wykonuje się poniżej lustra wody – przy konstrukcjach hydrotechnicznych, nabrzeżach portowych czy instalacjach offshore. Standardowe narzędzia pneumatyczne i hydrauliczne nie są przystosowane do środowiska wodnego, ponieważ ich uszczelnienia i układy smarowania nie wytrzymują ciągłego kontaktu z wodą pod ciśnieniem.
Konstrukcja narzędzia podwodnego różni się od wersji lądowej dodatkowymi uszczelnieniami dynamicznymi, odpornymi na korozję materiałami obudowy oraz systemem odprowadzania medium roboczego. Napęd hydrauliczny sprawdza się w takich warunkach lepiej niż pneumatyczny, ponieważ nie wymaga kontaktu sprężonego powietrza ze środowiskiem zewnętrznym w tym samym stopniu co układ otwarty.
Prace nurkowe w obrębie infrastruktury przemysłowej często łączą się z ryzykiem wybuchu, dlatego część zadań wymaga jednoczesnej certyfikacji podwodnej i przeciwwybuchowej – dotyczy to na przykład serwisu podwodnych rurociągów gazowych czy konstrukcji platform wiertniczych.

Jak dobrać narzędzie do własnego zakładu?

Dobór narzędzia zaczyna się od określenia strefy ATEX obowiązującej w danym obszarze zakładu, ponieważ to ona wyznacza dopuszczalną grupę i kategorię urządzenia. Kolejnym krokiem jest ustalenie rodzaju zadań, ponieważ zakrętaki, wiertarki, szlifierki, piły czy młoty do przecinania wymagają różnych parametrów napędu. Dopiero wtedy warto porównywać modele pod kątem momentu obrotowego, wydajności i ergonomii.

1. Zidentyfikuj strefę zagrożenia wybuchem w miejscu pracy (grupa I, II lub II C).
2. Określ rodzaj czynności – skręcanie, cięcie, wiercenie, szlifowanie lub wentylowanie.
3. Sprawdź wymagany napęd – pneumatyczny do zadań szybkich, hydrauliczny do zadań siłowych.
4. Zweryfikuj deklarację zgodności UE oraz oznakowanie zgodne z aktualną normą.
5. Skonsultuj dobór ze specjalistą, jeśli warunki łączą kilka wymagań, na przykład strefę Ex i środowisko podwodne.

Ergonomia narzędzia ma znaczenie przy wielogodzinnej pracy montażowej, ponieważ ograniczenie drgań i masy zmniejsza obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego operatora. Eksperci zajmujący się doborem sprzętu przemysłowego, tacy jak zespół Transtools, zwracają uwagę, że niewłaściwie dobrana wersja konstrukcyjna do strefy ATEX bywa częstą przyczyną wstrzymania prac podczas audytów.

FAQ – najczęstsze pytania o narzędzia ATEX

Czy narzędzia pneumatyczne wymagają certyfikatu ATEX w każdej strefie?

Nie, certyfikat ATEX jest wymagany wyłącznie w strefach zaklasyfikowanych jako zagrożone wybuchem. W przemyśle ogólnym wystarczają wersje przemysłowe bez oznakowania przeciwwybuchowego.

Jaka jest różnica między oznaczeniem ATEX I a ATEX II C?

ATEX I dotyczy górnictwa podziemnego, natomiast ATEX II C obejmuje strefy z reaktywnymi gazami, takimi jak wodór, etyn czy siarczek węgla, wymagające podwyższonej ochrony.

Czy narzędzie hydrauliczne można stosować zamiennie z pneumatycznym?

Częściowo tak, jednak przy bardzo wysokim momencie obrotowym, na przykład naprężaniu śrub konstrukcji wielkogabarytowych, tylko napęd hydrauliczny daje wystarczającą siłę.

Czy narzędzia do prac podwodnych mają osobną certyfikację niż wersje lądowe?

Tak, konstrukcja podwodna wymaga dodatkowych uszczelnień dynamicznych i odporności na korozję, niezależnie od ewentualnej certyfikacji ATEX tego samego modelu.

Jak często należy przeprowadzać przegląd narzędzia certyfikowanego do strefy Ex?

Częstotliwość przeglądów określa producent w dokumentacji technicznej, a obowiązek nadzoru wynika z cyklu życia urządzenia zgodnie z wytycznymi ATEX.

Czy jedno narzędzie może być certyfikowane jednocześnie do grupy I i II?

Tak, część konstrukcji projektuje się jako uniwersalne, o ile spełniają jednocześnie wymagania norm właściwych dla górnictwa i dla pozostałych stref przemysłowych.

Artykuł sponsorowany